PWN: binnenduinrand beter verbinden met de duinen.

PWN: binnenduinrand beter verbinden met de duinen.

Castricum polder door Anky Woudstra
Castricum polder door Anky Woudstra

De binnenduinrand van Noord Kennemerland beter verbinden met de duinen om de natuur weerbaarder te maken, de drinkwaterbuffer te vergroten en de druk van recreatie beter te spreiden. Dat is de kern van de visie van drinkwaterbedrijf PWN.

Ecologische verbindingszondes

Door het vergroten van het gebied als waterbuffer kan worden voldaan aan de stijgende vraag naar drinkwater. De duinen krijgen zo een sponsfunctie: opslag van water in natte tijden en afgifte bij droogte. Om de duinen weerbaarder te maken tegen de klimaatveranderingen en stikstofbelasting, pleit PWN voor ecologische verbindingszones en natuurvriendelijke land- en tuinbouw in de binnenduinrand. Door het verbeteren van de wandel- en fietsinfrastructuur en voorzieningen voor dagrecreatie in de binnenduinrand wil PWN de duinen ontlasten van de toenemende recreatiedruk.

Binnenduinrandvisie van Duinbehoud

Binnenduinrand Schoorl door Andre van der Leij
Binnenduinrand Schoorl door Andre van der Leij

Op uitnodiging van de kustgemeenten in Noord-Kennemerland hebben de Duinbehoud-consulenten al eerder een visie gepresenteerd over de binnenduinrand en de bedreigingen en kansen in kaart gebracht. Ook zij signaleren mogelijkheden om de landschappelijke en ecologische verbindingen tussen binnenduinrand en de duinen te versterken, bijvoorbeeld door uitkoop van agrarische bedrijven en schaalverkleining. Concentratie van nieuwbouw in bestaande locaties is ook belangrijk om het binnenduinlandschap te behoeden voor aantasting.

Kijk hier een filmpje over de binnenduinrandvisie van PWN: https://pwn.bbvms.com/view/pwn_drupal/4183958.html

Duinen Levend Landschap, een prachtig boek over de Duinen!

Duinen Levend Landschap, een prachtig boek over de Duinen!

Stichting Duinbehoud heeft speciaal voor alle duinliefhebbers een mooi en informatief boekje samengesteld: Duinen Levend Landschap. Het boekje schetst een beeld van wat er zich allemaal in het duingebied afspeelt. Er wordt iets verteld over het ontstaan van de duinen (dat is nog niet zo eenvoudig als het lijkt), de planten en de dieren die er leven, kustverdediging en waterwinning. Informatieve teksten en prachtige natuurfoto’s wisselen elkaar af.

Wat is er heerlijker dan lekker wandelen in de duinen of zonnen op het strand? Veel Nederlanders vinden een kust met strand en duinen een vanzelfsprekend verschijnsel, maar het is eigenlijk best speciaal. In de ogen van geologen is onze kust nog heel erg jong: pas 6000 jaar oud. Wind, zon en zee zijn nog steeds bezig om de kust te vormen. Van de meer dan 15.000 kilometer Atlantische kust in West-Europa, bestaat maar liefst 3.000 kilometer uit duinen. Daarvan ligt zo’n 250 kilometer langs de Nederlandse kust. Wij boffen maar met ons mooie kustgebied!

De duinen: natuurlijke natuur

Geen enkel natuurgebied in Nederland is puur natuur. Overal is een mensenhand zichtbaar, ook in de duinen. Toch is het duingebied het meest natuurlijke stukje natuur van ons land. Het is met ongeveer 400 km2 ook het grootste aaneengesloten natuurgebied. Dat lijkt veel, maar het is maar iets meer dan 1 procent van de totale oppervlakte van Nederland. Een bescheiden gebied dus, maar met een grote biodiversiteit: maar liefst 140 van de ongeveer 190 broedvogelsoorten broedt in de duinen. En de helft van de Nederlandse dagvlindersoorten komt in de duinen voor.

Duinen onder druk

Helaas zijn de bedreigingen voor de natuur in ons overvolle land groot. In de 20eeeuw nam de interesse voor het kustgebied toe. Steeds meer mensen zochten ontspanning op de stranden en in de duinen. Daar was nog rust, ruimte en natuur te vinden. De campings, zomerhuisjes en bungalowparken kwamen. Grote parkeerplaatsen in de duinen moesten de dagrecreatie naar het strand bevorderen.

Deze activiteiten kunnen de plantengroei ernstig beschadigen. Plantensoorten kunnen zelfs geheel verdwijnen. Sommige planten – vooral mossen en korstmossen – zijn erg gevoelig voor betreding; hele hellingen worden zo vertrapt. Schuwe of kwetsbare dieren hebben ook erg te lijden van het massatoerisme. De bouw van bungalowparken in het duingebied maakt hun leefgebied steeds kleiner. Daardoor zijn sommige dieren bijna uit de duinen verdwenen, zoals de nachtzwaluw.

Duinbehoud komt op voor de duinen

Stichting Duinbehoud zet zich in om de duinen, inclusief het strand en de binnenduinrand, te behouden als natuurgebied en waar mogelijk te herstellen. Met uw steun zorgen wij voor behoud en versterking van de rust, ruimte en natuur. Wilt u het werk van Duinbehoud steunen? Dan kunt u voor maar € 27,50 per jaar donateur worden. U ontvangt dan het boek Duinen Levend Landschap en het tijdschrift DUIN, een prachtig blad met veel informatie en foto’s over het duingebied. U kunt het boekje Duinen Levend Landschap ook via onze webshop bestellen.

Het boekje Duinen Levend Landschap is gesubsidieerd door het Prins Bernhard Cultuurfonds.

Zanderij-Noord wordt weer natuurgebied

Zanderij-Noord wordt weer natuurgebied

De Zanderij-Noord

De Zanderij is, zoals de naam doet vermoeden, een voor het zand afgegraven duin. Het zand is vermoedelijk naar Amsterdam vervoerd via de nabij gelegen spoorlijn. Door de afgraving van het zand is de grens tussen duin en zanderij erg scherp en markant, en is als dusdanig goed herkenbaar. Het noordelijke deel is nu nog in gebruik voor bollenteelt. De Zanderij wordt aan drie zijden begrensd door Natura 2000 gebied.

De bollenteelt van de Zanderij

De Zanderij is al heel lang een bollenteelt gebied. Veel van de telers zijn intussen echter naar het noorden van Noord-Holland vertrokken, omdat in dit deel van het Kennemerland de bollenteelt niet meer rendabel is. Op dit moment zijn er nog een paar kleinere percelen in de Zanderij. Omdat alleen grote percelen rendabel zijn, zal er geen waarschijnlijk geen opvolging worden gevonden voor deze bollentelers. Daarnaast hebben de tuinders voor hun bollenteelt liever laag grondwater. En houden natuurgebieden van grondwater wat hoog staat.

Dit alles bij elkaar genomen wordt er op dit moment een beleid voorbereid om de bollenteelt in dit gebied af te bouwen. Hiermee komt de wens van de provincie, gemeente, PWN en natuurorganisaties (waaronder Stichting Duinbehoud) het gebied kunnen ontwikkelen tot natuurgebied, dichterbij.

De verschillende stakeholders bijna op 1 lijn

Provincie Noord-Holland, gemeente Castricum, gemeente Heemskerk én PWN hebben ieder voor zich de ambitie om in de binnenduinrand meer ‘natuur’ te realiseren. De gemeente Castricum wil vanaf het station dat de Zanderij de poort naar de duinen wordt. PWN bereidt zich voor op een veranderend klimaat met steeds extremere weersomstandigheden. Met natuurontwikkeling in de binnenduinrand wil PWN de zoetwaterbel onder de duinen uitbreiden en beter vasthouden, maar ook de natuur in de binnenduinrand versterken en de biodiversiteit in de binnenduinrand vergroten. Provincie Noord-Holland heeft in het coalitieakkoord ‘Duurzaam doorpakken’ opgenomen dat zij, in het kader van Natuur Netwerk Nederland (NNN), 3000 hectare ‘nieuwe natuur’ wil realiseren. Daarnaast hechten de omwonenden veel waarde aan de openheid van de Zanderij, evenals het bijbehorende zicht op de duinen en behoud van recreatieve mogelijkheden. En dan zijn er nog particuliere grondeigenaren. Zij willen een optimale opbrengst van hun grond, door exploitatie of een bouwbestemming.

De transformatie van Zanderij-Noord

Gemeente Castricum stelt voor de locatie Zanderij-Noord te transformeren van landbouwgrond naar natuurgebied, met de ambitie om hier in te zetten op duinlandschap/nollenlandschap. De structuurvisie Castricum en het project “poort naar de Duinen” benoemen de Zanderij in zijn geheel als overgangsgebied en route naar de duinen. Mensen moeten van het NS-station en de dorpsrand via de Zanderij een prachtige route naar de duinen kunnen lopen. Door de natuur en landschappelijke ambities van PWN, provincie en gemeenten te koppelen ontstaat er een unieke kans op een uniek momentum.

De Compensatieplicht beïnvloedt de snelheid van het proces en kan zorgen voor een groot commitment bij alle partijen. In het algemeen geldt dat mogelijkheden voor een goede compensatie de snelheid van het proces vergroten én de omvang van natuurontwikkeling, waardoor er meer en dus sneller natuurontwikkeling van de grond kan komen.

De eerste schets wordt met input van de omgeving verder uitgewerkt

Een nieuw bos en kruidenrijke hooigraslanden

Projectleider PWN Niels Hogeweg: “Natuur heeft de prachtige eigenschap dat het zichzelf erg goed kan ontwikkelen, aan ons ligt de taak om de beste mogelijke randvoorwaarden te creëren voor een natuurlijke ontwikkeling.” Als het aan PWN ligt zullen de natuurlijke bossen in de binnenduinrand weerbaar zijn doordat ze in een rustig tempo kunnen groeien tot een bos dat past bij de bodem en de locatie. De nieuwe bossen zijn gevarieerd en vormen een geleidelijke overgang naar de al bestaande duinbossen en ook naar de al bestaande omgeving.

De basis van het ontwerp voor Zanderij-Noord ligt in de estuaria van het Oer-IJ met waterstroompjes, vochtige vlaktes en lage duintjes. Binnen de plannen voor Zanderij-Noord is er ruimte voor ongeveer 9,5 hectare natuurlijke bosontwikkeling. Er zal een groot natuurgebied ontstaan met natte kruidenrijke hooigraslanden. Met begrazing wordt het grasland en de begroeiing beheerd. Het bos zal zich vooral ontwikkelen aan de randen van de Zanderij-Noord, zodat er een vrij uitzicht blijft over de natuur vanaf de wegen en paden. Voordat de omvorming kan gaan plaatsvinden, zal er binnen de Zanderij-Noord eerst 30 cm van de voedselrijke bollengrond afgegraven moeten worden, deze wordt dan elders buiten het gebied gebruikt om andere bollengrond op te hogen.

Welke rol speelt TenneT?

Ver voor de kust tussen Egmond en IJmuiden worden door TenneT twee windmolenparken aangelegd. De kabels die de stroom van zee naar land brengen komen bij Wijk aan Zee aan land. Deze stroom wordt verder vervoerd door nieuw aan te leggen kabels die onder Natura 2000 gebied geboord worden. Helaas zijn de boor- en kabellaswerkzaamheden in het gebied onvermijdelijk. De kabels komen uit bij een nieuw te bouwen transformator station bij Beverwijk. Op deze plek stond eerder een bos. Er is met TenneT afgesproken dat zij de schade aan het bosareaal moeten compenseren. TenneT heeft hiervoor geld toegezegd. Dit bedrag zal deels worden gestoken in de omzetting van tuinbouwgrond naar natuurgrond in het Zanderij-Noord project. Dat krijgt hiermee een volledige financiële dekking. Onder voorbehoud dat de Provincie bereid is het gebied in het Natuur Netwerk Nederland op te nemen.

Wat is de rol van Duinbehoud?

Gezamenlijk met andere natuurorganisaties – plaatselijk en provinciaal – praat en denkt Duinbehoud mee in dit project.  Adrie Lute van Stichting Duinbehoud: “Duinbehoud participeert actief en constructief, zowel in Wijk aan Zee als in Castricum. Ook wij zien namelijk het belang van de energietransitie, voor een gezondere natuur. Dus we willen meewerken aan dit traject. Helaas is het door werkzaamheden onvermijdelijk dat Natura 2000 gebied enige schade ondervindt. We hebben echt goed naar alle opties gekeken. Ook het transformatie station komt op de best mogelijke plek. Helaas gaat er daardoor een stuk bos verloren. Door de positieve samenwerking tussen de diverse partijen is TenneT enthousiast om de schade ruimhartig te compenseren en samen met de partijen in nieuwe natuurkansen te investeren”.

Voorstel gebiedsontwikkeling

Wat zijn de vervolgstappen?

Stichting Duinbehoud gaat intern afstemmen en zal het voorgestelde plan in principe steunen in de Castricumse bestuurlijke en politieke behandeling. Hieruit volgt een Kadernota voor het gebied, met naar verwachting een nieuw Omgevingsplan dat in lijn is met de voorgestelde inrichting. Deze Kadernota verwachten wij in de periode van oktober 2020 – februari 2021. Kortom, we zijn er nog niet. Adrie Lute: “Het is een behoorlijk groot traject met een groot aantal stakeholders. Maar alle seinen staan op groen om van de Zanderij-Noord een prachtig stuk natuur te maken. Waar we allemaal nog vele jaren van kunnen genieten”.

Meer informatie over het project is te vinden op: www.behoudzanderij.nl

Dit artikel verscheen in onze nieuwsbrief DuinTopics. Wil jij ook op de hoogte blijven van het laatste nieuws rondom de kust? Klik hier en schrijf je in.

Egelopvang in de duinen bij Den Haag

Egelopvang in de duinen bij Den Haag

Op een prachtige plek in de Westduinen bij Den Haag is de egelopvang voor Den Haag en omstreken gevestigd. De opvang heeft haar handen vol aan de verzorging van gewonde of zieke egels die mensen vinden in de stad en in de binnenduinrand.

Egel in de duinen door Nico van Kappel

Ik praat met Drieka Rog, bestuurslid en al zeven jaar vrijwilliger bij de opvang. Zij vertelt mij vol passie over de egels en de opvang. “Tja, als je er eenmaal mee begint, houd je niet meer op.” De doelstelling van de Stichting, die inmiddels al ruim dertig jaar bestaat, is kort gezegd: de egel in de stad te houden als wild dier.

Wild en beschermd

De egel is een wild, solitair levend beschermd zoogdier die in vrijwel heel Nederland voorkomt. Ook in Den Haag en omgeving leven veel egels, met name in de groene wijken, parken, bossen en ook in de duinen. Eigenlijk zijn egels op alle plaatsen te vinden waar genoeg voedsel is, zoals slakken, kevers, torren, wormen en andere insecten. Maar ook schuilplaatsen zijn een vereiste, zoals dichte struiken, vaste planten, dichte klimop, bladerhopen, dichte hagen of houtwallen. In deze schuilplaatsen slapen egels overdag, hier worden in de zomermaanden de jongen geboren en ze houden er hun winterslaap. ’s Nachts gaan egels op pad om te eten. Bij droogte moeten ze soms wel vijf á zes kilometer lopen om voldoende voedsel te vinden. “Een egel kan zich enorm goed aanpassen. De soort bestaat al vijftig miljoen jaar. Dat betekent dat hij in allerlei omstandigheden weet te overleven.”

Zieke egels

Een egel zien is niet makkelijk, behalve als hij ziek is. Dan vinden mensen hem en brengen ze hem naar de opvang. Meestal zijn het egels die gewond geraakt zijn door het verkeer of een hondenbeet. Een egel lijkt voor een hond soms op een bal waar hij mee kan spelen. Maar een egel kan zich ook verwond hebben aan de scherpe rand van een blikje of in een keldergat gevallen zijn. Een gewonde egel krijgt parasieten en teken. Die heeft hij niet van zichzelf. “Per jaar komen er meer dan tweehonderd zieke of gewonde egels binnen, en ook jonge egels die te snel verlaten zijn door hun moeder of zijn afgedwaald,” vertelt Drieka verder. “Vooral in de herfst kan het druk zijn.”

De egelopvang

De egelopvang is iedere dag open en er werken zo’n dertig vrijwilligers, sommige al jaren. “Jaarlijks worden we bijgepraat door een vaste dierenarts die ons begeleidt. Sommige vrijwilligers hebben een medische achtergrond. Inmiddels weten we heel veel over de egel.”

In de egelopvang zijn drie ruimten: de isoleer, de ziekenboeg en de grote kamer. In welke ruimte een binnengebrachte egel terechtkomt hangt af van zijn conditie. “We streven er naar de egel zo snel mogelijk weer uit te zetten in de natuur. Hij moet niet wennen in de egelopvang, al zijn er soms egels die hun winterslaap bij ons doen.”

Geen huisdier

“Een egel is absoluut geen huisdier”, zegt Drieka met nadruk, “omdat ze echt niet samen kunnen leven met honden.” Veel mensen weten ook niet goed hoe ze een egel moeten voeren. Van melk wordt hij bijvoorbeeld erg ziek. Drieka noemt nog een andere reden: “Een egel went gauw aan je omdat hij meermaals per dag verzorging nodig heeft. Maar door een winterslaap resetten egels zich, zo lijkt het. Dan worden het echt weer wilde dieren en herkennen ze niets meer.”

Terug in de natuur

Zodra het kan wordt de egel, gezond en ontwormd, weer terug in de natuur gezet. Liefst zo dicht mogelijk in de buurt van waar hij gevonden is. “Ze kennen die omgeving en zijn meestal ook op de hoogte van de gevaren in die buurt.” Favoriete plekken in Den Haag om de egels in terug te zetten zijn verder het Zuiderpark en Park Clingendael. “Het zou goed zijn als mensen met een tuin een speciaal hoekje maken voor de egel. Het hoeft niet groot te zijn, gewoon een hoopje compost met wat bladeren en takjes. Daar kan hij zich goed verbergen en insecten vinden.”

Actueel

Terwijl ik dit artikel schrijf blijkt er een nieuwe onbekende egelziekte vanuit het zuiden op te rukken. De besmetting is groot, de overlevingskansen klein en de oorzaak nog onbekend. De nieuwe bacteriële egelziekte haalde op 12 juni zelfs het NOS-journaal.

Er valt meer te lezen over de opvang op www.egelopvangdenhaag.nl. In normale tijden (zonder coronavoorschriften) is de opvang iedere eerste zaterdag van de maand te bezoeken tussen 14.00 en 16.00 uur. Meer weten over egels? Kijk dan op www.egelbescherming.nl en op https://waarneming.nl/species/390/

Annelies Boutellier is redactielid van Duin.

Dit artikel verscheen in ons kwartaalblad Duin. Wilt u meer weten over de Nederlandse kust? Word donateur en ontvang Duin voortaan elk kwartaal. Of vraag een gratis proefexemplaar aan.

Visie op de binnenduinrand van Noord-Kennemerland

Visie op de binnenduinrand van Noord-Kennemerland

Je zou het misschien op het eerste gezicht niet zeggen, maar Duinbehoud bekommert zich ook om de binnenduinrand. Duinbehoud staat voor behoud van de waarden van de kust. Van het hele kustlandschap dat is ontstaan onder invloed van de zee. Dus het gaat niet alleen om strand en duinen, maar ook om de binnenduinrand, waar aansluitend aan de huidige duinen een complex van strandwallen en strandvlaktes ligt.

Binnenduinrand Castricum door Anky Woudstra

Er is landschappelijk en hydrologisch een nauwe samenhang tussen de binnenduinrand en de duinen. En activiteiten in de binnenduinrand kunnen invloed hebben op de kwaliteit en beleving van het duingebied. Nu de duinen goeddeels beschermd zijn door Natura 2000, beheerd worden volgens beheerplannen, het strand in het Kustpact en het project ‘Groene Strand’ aandacht krijgt, is het tijd om eens beter te kijken naar de binnenduinrand. En dan komt het goed uit dat de gemeentes geacht worden Omgevingsvisies voor deze gebieden te maken. Daar haakt Duinbehoud op in.

Waarom een visie op de binnenduinrand van Noord-Kennemerland?

De gemeentes Beverwijk, Heemskerk, Bergen, Uitgeest, Castricum en Heiloo hebben eind 2019 diverse natuurorganisaties waaronder Duinbehoud uitgenodigd voor overleg over de binnenduinrand. De consulenten van Duinbehoud hebben daarop besloten eerst eens zelf goed te kijken naar de binnenduinrand in deze gemeentes, bij elkaar Noord-Kennemerland, alvorens in gesprek te gaan met de gemeentes. Er is een inventarisatie gemaakt van aandachtspunten, kansen en bedreigingen en dit is zoveel mogelijk op kaart vastgelegd.

Samenhang tussen duin en achterland

Heel belangrijk is de hydrologische samenhang tussen de duinen, de binnenduinrand en het achterland. Wij willen op diverse plekken het kwelsysteem herstellen en de duinrellen verbeteren. Ook het open houden van de waterverbindingen is belangrijk voor trekvissen, zoals de stekelbaars.

Op veel plekken, vooral in het noordelijk deel, is de overgang van duinen naar achterland landschappelijk nog open. Dat is deels het gevolg van het Oer IJ. Het feit dat in de lagere delen, waar het Oer IJ liep, tot de jaren ‘50 niet werd gebouwd levert potenties voor landschappelijke en ecologische verbindingen.

Binnenduinrand Schoorl door André van der Leij

Bebouwing en gebruik

Grote delen van de binnenduinrand zijn in agrarisch gebruik, deels tuinbouw en bollen, deels grasland. Hier kunnen de natuur- en landschapswaarden worden vergroot, soms door uitkoop en natuurontwikkeling, soms door de ontwikkeling van natuur- en landschapswaarden in combinatie met het (kleinschalige) agrarisch gebruik.

De bebouwing en bewoning is grotendeels geconcentreerd op de oude ‘strandwallen’ en dat zou zo moeten blijven. De ‘strandvlaktes’ tussen de strandwallen kunnen dan zo open mogelijk blijven. En de bestaande zichtlijnen van duin naar polder zijn (landschappelijk en recreatief) zo waardevol dat ze niet mogen dichtslibben met bebouwing.

Barrières

Verdere openlegging van het gebied met oost-west wegen is niet wenselijk. De noord-zuid verbindingen vormen voor de natuur vaak flinke barrières. Dit probleem valt aan te pakken met ecoducten en ‘over-duining’.

Voor windturbines en zonneparken zijn in de binnenduinrand geen mogelijkheden, met uitzondering van zonneparken op enkele parkeerplaatsen.

Beleving

Het zou goed zijn voor het ‘gewone publiek’ de binnenduinrand wat beter in beeld te krijgen. Dit kan bijvoorbeeld aan de hand van de historie (Oer IJ), de buitenplaatsen/kloosters en het water.

Heemskerk Landgoed Marquette door Theo Baas

Enkele voorbeelden

  • Landschappelijk, cultuurhistorisch en qua natuur is de binnenduinrand van Camperduin-Groet-Schoorl zeer waardevol. Duinbehoud vraagt de gemeente Bergen dit gebied vrij te houden van bebouwing.
  • Ook de polders in de binnenduinrand van Schoorl-Bergen zijn historisch en landschappelijk zeer waardevol. De grote, nieuwe boerderijen in de Oudburgerpolder doen afbreuk aan het open karakter.
  • De binnenduinrand van de Egmonden kent een heel ander karakter: een abrupte overgang tussen duinen en achterland met bollenteelt en recreatievoorzieningen. Hier liggen potenties in betere benutting van afstromend kwelwater en het gebruik van minder gif.
  • De binnenduinrand van Castricum is vrij divers. Hier liggen kansen bij o.a. het beter zichtbaar maken van het Oer-IJ gebied, herstel van de hydrologische samenhang en plaatselijke vergroting van de biodiversiteit, soms in samenwerking met agrariërs.
  • De binnenduinrand van Heemskerk is vrij rommelig, maar heeft potenties als de tuinbouw en veeteelt kleinschalig blijft, met minder pesticiden gebruik en bemesting. Ook kan hier meer gedaan worden aan de mogelijkheden van beleving.
  • De binnenduinrand van Beverwijk-Wijk aan Zee is zeer versnipperd en de kwaliteit wordt sterk beïnvloed door het alom aanwezige Tata Steel. Ook dringt de bebouwing van Beverwijk sterk op. Hier en daar valt wel iets aan de waterhuishouding te verbeteren of aan het zichtbaar maken van reliëf en kwaliteitsverbetering door minder gif is ook een optie.

Hier vind u de visie op de binnenduinrand van Noord-Kennemerland.

0
    0
    Winkelmand
    Winkelmand is leegVerder winkelen