Broedonderzoek: hoe gaat het met de nachtegaal in Meijendel?

Broedonderzoek: hoe gaat het met de nachtegaal in Meijendel?

Nachtegaal door Henk Bos
Nachtegaal door Henk Bos

Als je eind april, begin mei door de duinen van Meijendel wandelt is hij niet te missen: de uitbundige zang van de nachtegaal. Nergens in Nederland komen zoveel nachtegalen voor als hier. Bioloog Herman van Oosten doet tijdens het broedseizoen 2021 onderzoek naar de populatieontwikkeling in het gebied.

De nachtegaal hoort bij de beste zangers van Nederland. Maar afgezien van die zang is het een onopvallende vogel die een stiekem bestaan leidt. Hij houdt van dichte struiken waarin hij zich kan verstoppen. Liefst met een open onderlaag om in rond te scharrelen en een bosje brandnetels om een nest in te bouwen. Het duinlandschap in Meijendel biedt zulke vegetatie volop en is daardoor ideaal voor de nachtegaal.

Buiten de duingebieden is de geschikte begroeiing grotendeels verdwenen. De onderlaag groeide op veel plekken dicht met braamstruiken. Mede daardoor is de nachtegaal sinds de jaren tachtig landelijk sterk in aantal afgenomen. Zo niet in Meijendel. Daar leven zo’n 300 tot 400 broedpaartjes, schat duinconsulent en lid van Vogelwerkgroep Meijendel Adri Remeeus. En dat aantal is al tientallen jaren constant, ondanks de veranderende vegetatie en de introductie van grote grazers: koniks en gallowayrunderen.

Houdt het succes van de nachtegaal in Meijendel in de toekomst stand? Bioloog Herman van Oosten is dit voorjaar gestart met een broedbiologisch onderzoek dat meer inzicht moet geven. In opdracht van beheerder Dunea kijkt hij welke invloed landschapsbeheer, en met name begrazing door vee, heeft op de populatieontwikkeling.

Camera’s en kleurringen

Om de invloed van beheer te bestuderen, vergelijkt Herman broedende nachtegalen in open, dichte, begraasde en onbegraasde delen van het gebied. In elk van die vegetatietypen gaat hij op zoek naar een stuk of tien nesten. Daar hangt hij onder andere camera’s op om alle activiteit te kunnen volgen. Zo hoopt hij tegelijk meer te leren over het broedgedrag van de nachtegaal, want daar is nog weinig over bekend.

Daarnaast krijgen jonge nachtegalen kleurringen zodat ze gevolgd kunnen worden. Hoe vergaat het ze in hun eerste jaar? Overleven ze de trek naar Afrika? Keren ze daarna terug naar Meijendel of vinden ze ergens anders een nieuw thuis?

Het opsporen van die nesten is nog niet eenvoudig. Herman: ‘Ik zie het als een persoonlijke erezaak om de nesten zo vroeg mogelijk te vinden, nog voor de eieren zijn uitgekomen. Maar dat is lastig door die dichte struiken. Als er eenmaal jonge vogels zijn, is het makkelijker. In het begin gaan de ouders nog heel voorzichtig te werk om voedsel naar hun jongen te brengen. Maar na een tijdje worden ze nonchalanter en kun je ze naar het nest volgen.’

Tapuit

Tapuit door Adriaan Dijksen, Foto Fitis
Tapuit door Adriaan Dijksen, Foto Fitis

Eerder onderzocht Herman een andere typische duinvogel: de tapuit. Toen Herman dat onderzoek begon, was de tapuit al een zeldzame verschijning geworden. ‘De komst van de vos in de duinen heeft de tapuit geen goed gedaan. Maar die vos is niet de oorspronkelijke oorzaak van de achteruitgang. En inmiddels was het te laat om die echte oorzaak te onderzoeken.’

Een vergelijkbaar scenario willen Herman en Dunea bij de nachtegaal voorkomen. Nu is de soort nog algemeen in Meijendel. Als uit het onderzoek blijkt dat begrazing ongunstig is voor de nachtegalen, kan Dunea op tijd met beheer sturen. Dan blijft de populatie in elk geval in stand. Natuuronderzoeker Harrie van der Hagen van Dunea: ‘De nachtegaal is de iconische vogel van Meijendel en als beheerder voelen we een verantwoordelijkheid. Als we door een wijziging in het beheer de nachtegaal kunnen helpen, dan doen we dat.’

In december dit jaar worden de eerste resultaten verwacht. Dan bepaalt Dunea ook of het onderzoek wordt verlengd. Is dat het geval, dan gaat Herman ook andere typische struweelvogels van Meijendel onderzoeken, zoals grasmus en fitis.

Met dank aan Herman van Oosten (Oenanthe Ecologie), Harrie van der Hagen (Dunea) en Adri Remeeus (Stichting Duinbehoud en Vogelwerkgroep Meijendel).

Strandreservaat Noordvoort in beweging

Strandreservaat Noordvoort in beweging

Vorig jaar is Strandreservaat Noordvoort tussen Zandvoort en Noordwijk geopend als eerste strandreservaat langs de Hollandse kust. Noordvoort bestaat uit een lang stuk strand waar rust het doel is en een gedynamiseerde zeereep met wandelpad en uitzichtpunt. Hoe gaat het inmiddels?

Wandelpad door de zeereep. Foto: Leo Schaap

De zeereep is door Waternet in fase 1 van het project in beweging gebracht. De strook heeft mooie kerven en stuifgaten gekregen en het zand is in beweging gekomen. Dat is heel goed te ervaren als je over de zeereep loopt. Ook ten zuiden van Noordvoort zijn in 2019 in de Luchterzeeduinen van Staatsbosbeheer vele plekken kaal gemaakt om het verstuivingsproces te activeren. Daarnaast werkt Waternet aan een plan voor fase 3 om ook ten noorden van Noordvoort het aantal stuifplekken uit te breiden. Als dat allemaal lukt dan zullen de duinen van de zeereep over een veel groter deel dan de drie kilometer van Noordvoort een ander aanzien krijgen, zij zullen veel natuurlijker worden en er zal veel zand naar binnen worden getransporteerd. De kust wordt daarmee toekomstbestendiger.

Foto: Nico van Kappel

Natuurwaarden

De vraag is of in de nieuwe natuurlijke duinen de natuurwaarden zullen verbeteren? Gaat de samenstelling van de flora veranderen en zullen er meer en andere vogels tot broeden komen? Daarvoor is monitoring onontbeerlijk en een eerste aanzet daarvoor is gezet door de rapporten die voor Waternet zijn gemaakt over geomorfologie en flora. De geomorfologie registreert de grote veranderingen in de zeereep, maar de flora laat zich minder makkelijk aanpassen: grote veranderingen zijn nog niet gevonden en het aantal zout- en kalkminnende plantensoorten is beperkt gebleven. Waarschijnlijk zullen de veranderingen pas op langere termijn zichtbaar worden. Dat geldt ook voor het strandreservaat. De combinatie van goede informatie en handhaving moeten voor meer rust op het strand zorgen. Als dat niet lukt moet gedacht worden aan andere maatregelen. Bijvoorbeeld het afzetten van gedeelten van het strand in de richting van de zeereep zodat rust daar wordt afgedwongen en ook broedvogels van het strand weer een kans krijgen.

Echt reservaat in wording

Dit voorjaar kondigde één van de F1-teams aan over het strand naar Zandvoort te willen rijden. Gelukkig ging dat niet door. Dit incident is een van de struikelbrokken die overwonnen moet worden om van Noordvoort een echt strandreservaat te kunnen maken. Naast maatregelen om het aantal bikers, paarden en naaktrecreanten te beperken, blijkt het lastig te zijn om bezoekers te overtuigen de honden aan de lijn te houden en zoveel mogelijk het pad over de zeereep te nemen. De informatiebordjes op de palen die de grens van Noordvoort aangeven zijn verdwenen, waarschijnlijk als souvenir meegenomen. Maar toch: veel mensen lopen keurig over het pad door de zeereep en genieten van het gebied en het weidse uitzicht. Dat is een van de doelstellingen die in ieder geval is bereikt. De andere doelstelling, meer rust op het strand, is veel lastiger. Om dat te bereiken wordt er gewerkt aan betere verwijzingsborden, gecoördineerde handhaving en een informatie- en educatievideo op internet waar bezoekers via QR-codes snel informatie kunnen vinden. Hopelijk gaan bezoekers het strand dan mijden.

Uitkijkpunt ontworpen door een landschapsarchitect. Foto: Leo Schaap

Steun van provincie

Gelukkig is de Provincie Zuid-Holland actief om in de geest van het kustpact maatregelen te nemen om de natuurwaarden van het strand te beschermen. Zo zijn bijna alle stranden van Zuid-Holland aan Natuur Netwerk Nederland toegevoegd. Daarnaast heeft Duinbehoud in opdracht van de provincie een studie uitgevoerd naar de natuurwaarden van het strand en de mogelijkheden om die te beschermen. Dat zal allemaal helpen om tot een herwaardering van het strandgebruik te komen en Noordvoort zal daarvan profiteren. En nog mooier: Noordvoort heeft navolging gekregen in IJmuiden, waar men met het Groene Ster Project een rust- en broedgebied op het strand wil creëren. We houden u op de hoogte van nieuwe ontwikkelingen.

Tekst: Leo Schaap. Leo Schaap is mede-initiatiefnemer van Strandreservaat Noordvoort

Meer lezen over Noordvoort:

https://awd.waternet.nl/beheer/projecten/44-noordvoort/projectdetails/

Dit artikel verscheen in ons kwartaalblad Duin. Wilt u meer weten over de Nederlandse kust? Word donateur en ontvang Duin voortaan elk kwartaal. Of vraag een gratis proefexemplaar aan.

0
    0
    Winkelmand
    Winkelmand is leegVerder winkelen