Broedonderzoek: hoe gaat het met de nachtegaal in Meijendel?

Broedonderzoek: hoe gaat het met de nachtegaal in Meijendel?

Nachtegaal door Henk Bos
Nachtegaal door Henk Bos

Als je eind april, begin mei door de duinen van Meijendel wandelt is hij niet te missen: de uitbundige zang van de nachtegaal. Nergens in Nederland komen zoveel nachtegalen voor als hier. Bioloog Herman van Oosten doet tijdens het broedseizoen 2021 onderzoek naar de populatieontwikkeling in het gebied.

De nachtegaal hoort bij de beste zangers van Nederland. Maar afgezien van die zang is het een onopvallende vogel die een stiekem bestaan leidt. Hij houdt van dichte struiken waarin hij zich kan verstoppen. Liefst met een open onderlaag om in rond te scharrelen en een bosje brandnetels om een nest in te bouwen. Het duinlandschap in Meijendel biedt zulke vegetatie volop en is daardoor ideaal voor de nachtegaal.

Buiten de duingebieden is de geschikte begroeiing grotendeels verdwenen. De onderlaag groeide op veel plekken dicht met braamstruiken. Mede daardoor is de nachtegaal sinds de jaren tachtig landelijk sterk in aantal afgenomen. Zo niet in Meijendel. Daar leven zo’n 300 tot 400 broedpaartjes, schat duinconsulent en lid van Vogelwerkgroep Meijendel Adri Remeeus. En dat aantal is al tientallen jaren constant, ondanks de veranderende vegetatie en de introductie van grote grazers: koniks en gallowayrunderen.

Houdt het succes van de nachtegaal in Meijendel in de toekomst stand? Bioloog Herman van Oosten is dit voorjaar gestart met een broedbiologisch onderzoek dat meer inzicht moet geven. In opdracht van beheerder Dunea kijkt hij welke invloed landschapsbeheer, en met name begrazing door vee, heeft op de populatieontwikkeling.

Camera’s en kleurringen

Om de invloed van beheer te bestuderen, vergelijkt Herman broedende nachtegalen in open, dichte, begraasde en onbegraasde delen van het gebied. In elk van die vegetatietypen gaat hij op zoek naar een stuk of tien nesten. Daar hangt hij onder andere camera’s op om alle activiteit te kunnen volgen. Zo hoopt hij tegelijk meer te leren over het broedgedrag van de nachtegaal, want daar is nog weinig over bekend.

Daarnaast krijgen jonge nachtegalen kleurringen zodat ze gevolgd kunnen worden. Hoe vergaat het ze in hun eerste jaar? Overleven ze de trek naar Afrika? Keren ze daarna terug naar Meijendel of vinden ze ergens anders een nieuw thuis?

Het opsporen van die nesten is nog niet eenvoudig. Herman: ‘Ik zie het als een persoonlijke erezaak om de nesten zo vroeg mogelijk te vinden, nog voor de eieren zijn uitgekomen. Maar dat is lastig door die dichte struiken. Als er eenmaal jonge vogels zijn, is het makkelijker. In het begin gaan de ouders nog heel voorzichtig te werk om voedsel naar hun jongen te brengen. Maar na een tijdje worden ze nonchalanter en kun je ze naar het nest volgen.’

Tapuit

Tapuit door Adriaan Dijksen, Foto Fitis
Tapuit door Adriaan Dijksen, Foto Fitis

Eerder onderzocht Herman een andere typische duinvogel: de tapuit. Toen Herman dat onderzoek begon, was de tapuit al een zeldzame verschijning geworden. ‘De komst van de vos in de duinen heeft de tapuit geen goed gedaan. Maar die vos is niet de oorspronkelijke oorzaak van de achteruitgang. En inmiddels was het te laat om die echte oorzaak te onderzoeken.’

Een vergelijkbaar scenario willen Herman en Dunea bij de nachtegaal voorkomen. Nu is de soort nog algemeen in Meijendel. Als uit het onderzoek blijkt dat begrazing ongunstig is voor de nachtegalen, kan Dunea op tijd met beheer sturen. Dan blijft de populatie in elk geval in stand. Natuuronderzoeker Harrie van der Hagen van Dunea: ‘De nachtegaal is de iconische vogel van Meijendel en als beheerder voelen we een verantwoordelijkheid. Als we door een wijziging in het beheer de nachtegaal kunnen helpen, dan doen we dat.’

In december dit jaar worden de eerste resultaten verwacht. Dan bepaalt Dunea ook of het onderzoek wordt verlengd. Is dat het geval, dan gaat Herman ook andere typische struweelvogels van Meijendel onderzoeken, zoals grasmus en fitis.

Met dank aan Herman van Oosten (Oenanthe Ecologie), Harrie van der Hagen (Dunea) en Adri Remeeus (Stichting Duinbehoud en Vogelwerkgroep Meijendel).

Duinbehoud steunt acties FNV voor schone staalproductie

Duinbehoud steunt acties FNV voor schone staalproductie

Duin en kruidberg 012
Duin en kruidberg

Proeffabriek Hisarna

Stichting Duinbehoud heeft bezwaar gemaakt tegen het besluit van de provincie Noord-Holland om medewerking te verlenen aan de exploitatie van de proeffabriek Hisarna bij Tata Steel. Deze proeffabriek vermindert weliswaar de uitstoot van verontreinigende stoffen, maar lost de milieuvervuiling van de staalproductie bij Tata Steel niet op.

Stikstof uitstoot

Stichting Duinbehoud maakt zich vooral druk over de gigantische uitstoot van stikstof door Tata Steel. Met een uitstoot van 1,7 miljoen kg stikstof per jaar is Tata Steel een van de grootste vervuilers van Nederland. En deze uitstoot van stikstof heeft grote gevolgen voor de natuur in het naastliggende duingebied. Er is sprake van een overbelasting van de natuur met stikstof, het duingebied groeit langzaam dicht en dit gaat ten koste van de biodiversiteit.

Groene waterstof

Stichting Duinbehoud steunt de plannen van de FNV om over de schakelen van de vervuilende kolen bij de productie van staal naar het schone (groene) waterstof. Deze groene waterstof kan worden geproduceerd met de elektriciteit van de windparken op de Noordzee.

Voor het bezwaarschrift klik hier

Vrijwilligersvacature tekstschrijver

Vrijwilligersvacature tekstschrijver

Vind jij het behoud en de bescherming van de natuur langs de kust belangrijk? En ben je gek op schrijven? Dan heeft Stichting Duinbehoud voor jou een rol van betekenis. We zoeken een vrijwillige tekstschrijver die voor 4 uur per week ons communicatieteam komen versterken. Je weet als geen ander hoe je moeilijke teksten kunt omzetten naar begrijpelijke taal en hoe je diverse doelgroepen on- en offline inspireert en informeert op een boeiende manier. Met jouw teksten help je de boodschap over het behoud van de natuur langs de kust uit te dragen.

Dit zijn wij

Stichting Duinbehoud is dé landelijke organisatie voor bescherming, herstel en ontwikkeling van de natuur en het landschap langs de Nederlandse kust.
We komen op voor de natuur én voor de belangen van iedereen die van de rust, ruimte en het landschap van de kust wil genieten.  We brengen de schoonheid én de kwetsbaarheid van de duinen onder de aandacht, laten zien wat er in de duinen te doen is en wat er niet moet worden gedaan. We motiveren, adviseren en ondersteunen individuen, bedrijven en overheid om zorgvuldig met de natuur aan de kust om te gaan. Zo kan iedereen nu en in de toekomst blijven genieten van dit unieke natuurgebied.

Het landelijk bureau van Stichting Duinbehoud is gevestigd in Leiden. Een kleine staf ontwikkelt het beleid, voert projecten uit en stuurt het vrijwilligersnetwerk aan. Duinbehoud doet haar werk met vrijwillige medewerkers en de steun van betrokken donateurs.

Als tekstschrijver ben je onderdeel van een team met vrijwillige communicatiemedewerkers. Je hebt regelmatig met elkaar contact over de communicatieactiviteiten van de Stichting Duinbehoud. Je werkt voornamelijk vanuit huis.

In de kustregio’s zijn vrijwillige duinconsulenten actief. Zij volgen de ontwikkelingen in hun regio, komen in actie wanneer dat nodig is en leveren onderwerpen aan het communicatieteam.

Dit ga je doen

  • Volgens planning en ad hoc schrijf je teksten voor de website, persberichten, nieuwsbrieven en sociale media. Dit doe je op basis van aangeleverd materiaal en interviews met deskundigen uit ons netwerk.
  • Je schrijf teksten voor onze interne (o.a. leden en donateurs) en externe doelgroepen (o.a. kustbewoners, lokale overheden en ondernemers)
  • Deelnemen aan communicatie overleggen en meedenken over verbeteringen.
  • Zelf op zoek gaan naar nieuws. 

Dit neem je mee

  • Affiniteit met natuur en natuurbescherming.
  • Goede beheersing van de Nederlandse taal en schrijven op B1-taalniveau.
  • Nieuwsgierig en inlevingsvermogen.
  • Zelfstandig kunnen werken en gewend aan het werken met deadlines.
  • Beroepsmatig ervaring met het schrijven van teksten is een pré.

Dit krijg je van ons

  • Thuiswerken is mogelijk.
  • Vrijheid om zelf je uren in te delen.
  • Werk bij een betekenisvolle organisatie met een hart voor de natuur.
  • Bevlogen en betrokken collega’s.
  • Gratis 4x per jaar het tijdschrift DUIN bij je thuis.

Meer weten over werken bij Stichting Duinbehoud?
Stuur een mailtje naar Kaja van Rhijn: kaja@duinbehoud.nl

Orchideeën in de duinen

Orchideeën in de duinen

Groengele bloemen van bloeiende groenknolorchis (Liparis loeselii) in primaire duinvallei op het Kennemerstrand bij IJmuiden door Ronald van Wijk
Groengele bloemen van bloeiende groenknolorchis (Liparis loeselii) door Ronald van Wijk

Een bijzondere groep planten langs de kust in beeld

Wist u dat ons land ruim 40 soorten wilde orchideeën telt en een groot deel ook in de duinen groeit? Van medio april tot eind augustus zijn ze in hun volle glorie te bewonderen. In vele soorten en maten. De hoogste tijd voor een nadere kennismaking met deze natuurlijke schoonheid.

Zuidelijk temperament

Het gaat gelukkig goed met de wilde orchidee in de duinen. Door de klimaatverandering zoeken zelfs mediterrane soorten ons land op. Het fijne zaad wordt door de hoge luchtstromen vanuit het zuiden meegevoerd. Zo hebben zich al drie nieuwe soorten in de duinen gevestigd. Een daarvan is de uiterst zeldzame hyacintorchis (orchis is een soortnaam) die vorig jaar voor het eerst in de buurt van Noordwijk is gespot. Zo’n stukje zuidelijk temperament in de duinen voelt bijna on-Nederlands.

Hondskruid met Paarse Bloemen door Ronald van Wijk
Hondskruid
door Ronald van Wijk

Meer soorten door beter beheer

De meeste orchideeën houden van vochtige, kalkrijke grond. In veel duinvalleien is de drinkwaterwinning de afgelopen decennia teruggebracht en de grondwaterstand gestegen. Het beheer is daarop aangepast. Soorten die waren verdwenen komen daardoor terug. De bijenorchis en de bokkenorchis  zijn bezig met een opmars. Ook de groenknolorchis– een Europese habitatsoort – weer op meerdere plaatsen te zien. Deze orchidee komt in alle regio’s langs de kust voor met de hoogste aantallen op Texel, het Kennemerstrand bij IJmuiden en de Veermansplaat in de Grevelingen. Alleen al het voorkomen van deze soort is een reden om deze gebieden de streng beschermde status van Natura 2000-gebied te geven.

Lokaal massaal

De duinen langs de Nederlandse kust herbergen nog veel meer zeldzame soorten, die lokaal massaal kunnen voorkomen, zoals de dennenorchis bij Schoorl en op Terschelling. De herfstschroeforchis groeit graag op vochtige en vrij voedselarme grond en zie je vrijwel alleen op het onbewoonde eiland Hompelvoet in de Grevelingen en in de Westduinen op Goeree. Daar groeit ook de harlekijn die zich ook in grote getalen bij Schouwen bij de Zoeten- en Zouten Haard, Westhoofdvallei op Goeree en in het Waddengebied laat zien.
De duinen van Noord-Holland zijn de enige groeiplaatsen van de uiterst zeldzame vogelnestorchis en de honingorchis. Wijk aan Zee herbergt de grootste populatie hondskruid van ons land, een soort die alleen voorkomt in de omgeving van zeedorpen.

Herfstschroeforchis door Ronald van Wijk
Herfstschroeforchis door Ronald van Wijk

Niet voor in de tuin

Wilde orchideeën zijn erg kieskeurig als het op voeding aankomt. Ze hebben bodemschimmels nodig om te groeien. Als een zaadje op een geschikte plek is geland, groeit de schimmel in het zaadje. Het zaadje haalt zijn bouwstoffen uit de schimmel, zodat het kiemplantje kan uitgroeien. Dit proces duurt soms jaren. Bij een aantal aanverwante soorten ontstaan door kruising ook steeds weer nieuwe hybriden. Deze kunnen ook weer terug kruisen met de oudersoorten, hierdoor zijn ze vaak moeilijk op naam te brengen.
Om te voorkomen dat de orchidee wordt geplukt of gerooid voor de handel en eigen tuin wordt de exacte vindplaats van zeldzame soorten vaak niet openbaar gemaakt. Zo kunnen we hopelijk nog generaties lang genieten van deze bijzondere plantengroep.

Leer ze (her)kennen

Meer weten? Download dan hier de speciale zoekkaart van Floron. Zo leert u de orchideeën herkennen. En misschien ontdekt u tijdens een wandeling wel een onbekende soort? Geef dit dan door op waarneming.nl

Ooggetuige van het ontstaan van een nieuw duin: Een wandeling rond de Zandmotor

Ooggetuige van het ontstaan van een nieuw duin: Een wandeling rond de Zandmotor

De Zandmoter door Maartje de Sonnaville
De Zandmoter door Maartje de Sonnaville

Dynamisch kustbeheer

De Zandmotor ligt voor de kust bij Ter Heijde (ZH). Het is een aangelegde kunstmatige zandbank in de vorm van een schiereiland. Onder invloed van golven, wind en de zeestroming verspreidt het zand zich in de loop der jaren langs de Delflandse kust tussen Hoek van Holland en Scheveningen. Door dit continue proces verandert de zandbank. Het is een uniek experiment in het kader van dynamisch kustbeheer.

Zeehonden

Op de Zandmotor ervaart u een bijzonder zandlandschap. De lage, jonge stuifduinen in dit landschap zijn een mooi contrast met de drukte van Kijkduin en de industrie op de Maasvlakte. Soms waant u zich in een maanlandschap. De lagune trekt veel kust- en wadvogels. Scholeksters en aalscholvers maar ook slechtvalk en sperwer laten zich zien. Op de zandplaat ligt regelmatig een zeehond te chillen.

Zandmotor door Maartje de Sonnaville
Zandmotor door Maartje de Sonnaville

Planten zoals zeeraket en biestarwegras bevorderen de groei van embryonale duinen. Naast biestarwegras en zeeraket, is ook helmgras en zandhaver te vinden. In tegenstelling tot veel toeristische stranden komen er namelijk geen beachcleaners op de Zandmotor. U bent hier ooggetuige van het ontstaan van nieuw duin.

Ook maakt de grootte en ligging van de Zandmotor dat er minder verstoring door mensen is. Het ondiepe water in de luwte van de zandbanken en de baai van de Zandmotor is een broedplaats voor leven aan de kust. Dat maakt het ook een goed foerageergebied voor veel kustvogels. En het ligt natuurlijk handig op de route tijdens de vogeltrek. Op waarneming.nl is een indrukwekkende lijst met waargenomen soorten te vinden: https://waarneming.nl/locations/133077/species/

Wandeling

Wandelen kan momenteel rondom de lagune. Een aanrader is om vanuit Kijkduin richting de Zandmotor te wandelen. Na ongeveer 3 kilometer bereikt u de Zandmotor waar u een ronde om de lagune kunt maken. Ook langs de zeereep loopt een mooi pad.

Praktische info

Leuk voor kinderen

Fossielen zoeken. Zoek de kaak van het reuzenhert of de kies van een mammoet. Ze zijn 600.000 jaar geleden uitgestorven toen de Noordzee volstroomde met water. De fossiele resten zijn samen met het zand hier terechtgekomen.

Fietsen

Luchtfoto Zandmotor
De Zandmotor

Fietsen met uitzicht op zee! Het fietspad tussen Kijkduin en Monster biedt een prachtig uitzicht op de Zandmotor.

Horeca in de buurt

Bij de strandopgangen zijn voldoende horecagelegenheden te vinden (alleen tijdens het strandseizoen, van ongeveer half maart tot begin oktober). Tijdens Corona-tijd is alleen afhaal mogelijk.

Openbaar vervoer

Stap uit bij bushalte Monster, Schelppad met buslijn 31. Of begin uw wandeling in Kijkduin.

Parkeren

U kunt parkeren bij de Schelpenpad/Haagweg, Ter Heijde. Een alternatief is de strandopgang Molenslag, 2684 Ter Heijde. Tijdens het strandseizoen is het betaald parkeren. Een ander alternatief is parkeren in Kijkduin (parkeerterrein Machiel Vrijenhoeklaan).

0
    0
    Winkelmand
    Winkelmand is leegVerder winkelen