Broedonderzoek: hoe gaat het met de nachtegaal in Meijendel?

Broedonderzoek: hoe gaat het met de nachtegaal in Meijendel?

Nachtegaal door Henk Bos
Nachtegaal door Henk Bos

Als je eind april, begin mei door de duinen van Meijendel wandelt is hij niet te missen: de uitbundige zang van de nachtegaal. Nergens in Nederland komen zoveel nachtegalen voor als hier. Bioloog Herman van Oosten doet tijdens het broedseizoen 2021 onderzoek naar de populatieontwikkeling in het gebied.

De nachtegaal hoort bij de beste zangers van Nederland. Maar afgezien van die zang is het een onopvallende vogel die een stiekem bestaan leidt. Hij houdt van dichte struiken waarin hij zich kan verstoppen. Liefst met een open onderlaag om in rond te scharrelen en een bosje brandnetels om een nest in te bouwen. Het duinlandschap in Meijendel biedt zulke vegetatie volop en is daardoor ideaal voor de nachtegaal.

Buiten de duingebieden is de geschikte begroeiing grotendeels verdwenen. De onderlaag groeide op veel plekken dicht met braamstruiken. Mede daardoor is de nachtegaal sinds de jaren tachtig landelijk sterk in aantal afgenomen. Zo niet in Meijendel. Daar leven zo’n 300 tot 400 broedpaartjes, schat duinconsulent en lid van Vogelwerkgroep Meijendel Adri Remeeus. En dat aantal is al tientallen jaren constant, ondanks de veranderende vegetatie en de introductie van grote grazers: koniks en gallowayrunderen.

Houdt het succes van de nachtegaal in Meijendel in de toekomst stand? Bioloog Herman van Oosten is dit voorjaar gestart met een broedbiologisch onderzoek dat meer inzicht moet geven. In opdracht van beheerder Dunea kijkt hij welke invloed landschapsbeheer, en met name begrazing door vee, heeft op de populatieontwikkeling.

Camera’s en kleurringen

Om de invloed van beheer te bestuderen, vergelijkt Herman broedende nachtegalen in open, dichte, begraasde en onbegraasde delen van het gebied. In elk van die vegetatietypen gaat hij op zoek naar een stuk of tien nesten. Daar hangt hij onder andere camera’s op om alle activiteit te kunnen volgen. Zo hoopt hij tegelijk meer te leren over het broedgedrag van de nachtegaal, want daar is nog weinig over bekend.

Daarnaast krijgen jonge nachtegalen kleurringen zodat ze gevolgd kunnen worden. Hoe vergaat het ze in hun eerste jaar? Overleven ze de trek naar Afrika? Keren ze daarna terug naar Meijendel of vinden ze ergens anders een nieuw thuis?

Het opsporen van die nesten is nog niet eenvoudig. Herman: ‘Ik zie het als een persoonlijke erezaak om de nesten zo vroeg mogelijk te vinden, nog voor de eieren zijn uitgekomen. Maar dat is lastig door die dichte struiken. Als er eenmaal jonge vogels zijn, is het makkelijker. In het begin gaan de ouders nog heel voorzichtig te werk om voedsel naar hun jongen te brengen. Maar na een tijdje worden ze nonchalanter en kun je ze naar het nest volgen.’

Tapuit

Tapuit door Adriaan Dijksen, Foto Fitis
Tapuit door Adriaan Dijksen, Foto Fitis

Eerder onderzocht Herman een andere typische duinvogel: de tapuit. Toen Herman dat onderzoek begon, was de tapuit al een zeldzame verschijning geworden. ‘De komst van de vos in de duinen heeft de tapuit geen goed gedaan. Maar die vos is niet de oorspronkelijke oorzaak van de achteruitgang. En inmiddels was het te laat om die echte oorzaak te onderzoeken.’

Een vergelijkbaar scenario willen Herman en Dunea bij de nachtegaal voorkomen. Nu is de soort nog algemeen in Meijendel. Als uit het onderzoek blijkt dat begrazing ongunstig is voor de nachtegalen, kan Dunea op tijd met beheer sturen. Dan blijft de populatie in elk geval in stand. Natuuronderzoeker Harrie van der Hagen van Dunea: ‘De nachtegaal is de iconische vogel van Meijendel en als beheerder voelen we een verantwoordelijkheid. Als we door een wijziging in het beheer de nachtegaal kunnen helpen, dan doen we dat.’

In december dit jaar worden de eerste resultaten verwacht. Dan bepaalt Dunea ook of het onderzoek wordt verlengd. Is dat het geval, dan gaat Herman ook andere typische struweelvogels van Meijendel onderzoeken, zoals grasmus en fitis.

Met dank aan Herman van Oosten (Oenanthe Ecologie), Harrie van der Hagen (Dunea) en Adri Remeeus (Stichting Duinbehoud en Vogelwerkgroep Meijendel).

Nachtegalen zingen beter

Nachtegalen zingen beter

Foto: Gertjan van Noord

Wanneer het gevaarlijk Corona-virus dat wil, ligt het ganse raderwerk stil. Geen lange lijsten van files op de radio. Op de beruchte knooppunten, Ketelplein en Grijsoord, lijkt het de gehele week zondagochtend vroeg. Ongeveer vijftig jaar ben ik tussen half april en eind mei wel een keer per week ‘s nachts te vinden in Meyendel, luisterend naar de nachtegalen.

Met altijd het geruis van het autoverkeer op de altijd drukke Landscheidingsweg ( = NORAH) op de achtergrond. Met vaak het geluid van een sirene van een ambulance of politieauto erboven uit gillend. En nu? Niets. Behalve dan de zang van de nachtegalen. Door niets meer verstoort. Het lijkt alsof ze het weten. Want ze zingen extra luid, extra mooi en extra lang. De toegang tot Meyendel is gesperd voor alle verkeer. Langzaam wandelend in het nachtelijk duister op rubber zolen dringen we gestaag verder in een soms sprookjesachtige wereld van wonderlijke geluiden. Dan rent een egel op zijn kleine pootjes over het pad op zoek naar een wormpje. Plots schieten twee konijnen over de weg. De oorzaak van hun vlucht zien we enkele minuten later: een vos.

Boven in de bomen zingen de nachtegalen. Is die van links uitgezongen, begint die recht voor ons, bijgevallen door eentje achter ons. Een jewelste van trillers, uithalen en muzikale acrobatiek. Soms is het even doodstil. We horen zelfs het geluid van de branding. Maar verder helemaal niets. Geen auto’s, sirenes of het geluid van overvliegende vliegtuigen of voortrazende sneltreinen. Dan barst het nachtegalenkoor zonder dirigent weer uit in een chaotische symfonie van tonen, waarvan er geen een vals is. Tja, zo zou het ieder voorjaar moeten klinken, zonder storende bijgeluiden. Hoewel … hopelijk is de oorzaak van deze soms indrukwekkende stiltes tussen de uitbundige nachtegalenzang snel voorbij.

F. Micklinghoff

0
    0
    Winkelmand
    Winkelmand is leegVerder winkelen