Broedonderzoek: hoe gaat het met de nachtegaal in Meijendel?

Broedonderzoek: hoe gaat het met de nachtegaal in Meijendel?

Nachtegaal door Henk Bos
Nachtegaal door Henk Bos

Als je eind april, begin mei door de duinen van Meijendel wandelt is hij niet te missen: de uitbundige zang van de nachtegaal. Nergens in Nederland komen zoveel nachtegalen voor als hier. Bioloog Herman van Oosten doet tijdens het broedseizoen 2021 onderzoek naar de populatieontwikkeling in het gebied.

De nachtegaal hoort bij de beste zangers van Nederland. Maar afgezien van die zang is het een onopvallende vogel die een stiekem bestaan leidt. Hij houdt van dichte struiken waarin hij zich kan verstoppen. Liefst met een open onderlaag om in rond te scharrelen en een bosje brandnetels om een nest in te bouwen. Het duinlandschap in Meijendel biedt zulke vegetatie volop en is daardoor ideaal voor de nachtegaal.

Buiten de duingebieden is de geschikte begroeiing grotendeels verdwenen. De onderlaag groeide op veel plekken dicht met braamstruiken. Mede daardoor is de nachtegaal sinds de jaren tachtig landelijk sterk in aantal afgenomen. Zo niet in Meijendel. Daar leven zo’n 300 tot 400 broedpaartjes, schat duinconsulent en lid van Vogelwerkgroep Meijendel Adri Remeeus. En dat aantal is al tientallen jaren constant, ondanks de veranderende vegetatie en de introductie van grote grazers: koniks en gallowayrunderen.

Houdt het succes van de nachtegaal in Meijendel in de toekomst stand? Bioloog Herman van Oosten is dit voorjaar gestart met een broedbiologisch onderzoek dat meer inzicht moet geven. In opdracht van beheerder Dunea kijkt hij welke invloed landschapsbeheer, en met name begrazing door vee, heeft op de populatieontwikkeling.

Camera’s en kleurringen

Om de invloed van beheer te bestuderen, vergelijkt Herman broedende nachtegalen in open, dichte, begraasde en onbegraasde delen van het gebied. In elk van die vegetatietypen gaat hij op zoek naar een stuk of tien nesten. Daar hangt hij onder andere camera’s op om alle activiteit te kunnen volgen. Zo hoopt hij tegelijk meer te leren over het broedgedrag van de nachtegaal, want daar is nog weinig over bekend.

Daarnaast krijgen jonge nachtegalen kleurringen zodat ze gevolgd kunnen worden. Hoe vergaat het ze in hun eerste jaar? Overleven ze de trek naar Afrika? Keren ze daarna terug naar Meijendel of vinden ze ergens anders een nieuw thuis?

Het opsporen van die nesten is nog niet eenvoudig. Herman: ‘Ik zie het als een persoonlijke erezaak om de nesten zo vroeg mogelijk te vinden, nog voor de eieren zijn uitgekomen. Maar dat is lastig door die dichte struiken. Als er eenmaal jonge vogels zijn, is het makkelijker. In het begin gaan de ouders nog heel voorzichtig te werk om voedsel naar hun jongen te brengen. Maar na een tijdje worden ze nonchalanter en kun je ze naar het nest volgen.’

Tapuit

Tapuit door Adriaan Dijksen, Foto Fitis
Tapuit door Adriaan Dijksen, Foto Fitis

Eerder onderzocht Herman een andere typische duinvogel: de tapuit. Toen Herman dat onderzoek begon, was de tapuit al een zeldzame verschijning geworden. ‘De komst van de vos in de duinen heeft de tapuit geen goed gedaan. Maar die vos is niet de oorspronkelijke oorzaak van de achteruitgang. En inmiddels was het te laat om die echte oorzaak te onderzoeken.’

Een vergelijkbaar scenario willen Herman en Dunea bij de nachtegaal voorkomen. Nu is de soort nog algemeen in Meijendel. Als uit het onderzoek blijkt dat begrazing ongunstig is voor de nachtegalen, kan Dunea op tijd met beheer sturen. Dan blijft de populatie in elk geval in stand. Natuuronderzoeker Harrie van der Hagen van Dunea: ‘De nachtegaal is de iconische vogel van Meijendel en als beheerder voelen we een verantwoordelijkheid. Als we door een wijziging in het beheer de nachtegaal kunnen helpen, dan doen we dat.’

In december dit jaar worden de eerste resultaten verwacht. Dan bepaalt Dunea ook of het onderzoek wordt verlengd. Is dat het geval, dan gaat Herman ook andere typische struweelvogels van Meijendel onderzoeken, zoals grasmus en fitis.

Met dank aan Herman van Oosten (Oenanthe Ecologie), Harrie van der Hagen (Dunea) en Adri Remeeus (Stichting Duinbehoud en Vogelwerkgroep Meijendel).

Reimer Bekius: Strijdbare activist voor de duinen

Reimer Bekius: Strijdbare activist voor de duinen

Reimer Bekius
Reimer Bekius

Reimer Bekius geeft het stokje over

Het grondwaterpeil in de Grafelijkheidsduinen weer op het niveau van rond 1900 en de terugkeer van oorspronkelijke duinvegetatie. Reimer Bekius maakt bij zijn afzwaaien als duinconsulent de balans op. Maar hij telt niet uitsluitend de zegeningen. “Als actievoerder heb je ook te maken met frustratie, als je minder succes hebt dan gehoopt.”

Strijdbare activist voor de duinen, 45 jaar lang

Als docent biologie droeg Reimer 33 jaar lang kennis van en interesse voor de natuur over aan Helderse middelbare scholieren. Het leven buiten de schoolmuren speelde zich vooral af in de duinen. Met een scherp oog hield hij als consulent van de Stichting Duinbehoud 45 jaar lang de duinnatuur in de gaten, van de Huisduinen tot en met de Noordduinen bij Julianadorp. Grote veranderingen voltrokken zich, zoals het staken van de waterwinning en het afgraven van de stikstofrijke bovenlaag van de bodem in de Grafelijkheidsduinen. “Vegetatie die thuishoort in de duinen, is daardoor teruggekeerd”, aldus Reimer. “En het grondwater staat nu weer op hetzelfde peil als in 1900.”

Unieke populatie tapuiten

Tapuit door Adriaan Dijksen, Foto Fitis
Tapuit door Adriaan Dijksen, Foto Fitis

Opmerkelijk in de Grafelijksheids- en Noordduinen is de aanwezigheid van de tapuit. Nergens in Nederland vind je zoveel broedparen van deze zeldzame vogel. Het is de ‘bijvangst’ van het ontplaggen en begrazen. Dat heeft een open, zanderig duinlandschap opgeleverd, waar konijnen goed gedijen. En ook de tapuit, want die broedt in konijnenholen. De populatie is zelfs gegroeid. Dit is uniek in Nederland.

Strijd tegen lichtvervuiling

Als duinconsulent heeft Reimer zich vooral toegelegd op actievoeren, onder andere tegen lichtvervuiling in de natuur. Met succes. Stonden aanvankelijk álle strandopgangen op de nominatie om te worden verlicht, dat is uiteindelijk beperkt gebleven tot de opgang bij Julianadorp.

Tennisbaanverlichting tegenhouden aan de rand van de duinen in Julianadorp is niet gelukt. En dat knaagt nog steeds. “Vooral de vleermuis is er de dupe van. Dergelijke verstorende verlichting aan de rand van een natuurgebied is niet meer van deze tijd. De minder plezierige kant van actievoeren is wanneer je niet bereikt waarop je had gehoopt.”

Samen optrekken

Wat tientallen jaren knokken voor de duinen heeft opgeleverd? Reimer: “De kracht van Stichting Duinbehoud ligt in het gezamenlijk optrekken met andere natuur- en milieuorganisaties waardoor drinkwaterwinning in de duinen is gestaakt of nu gebeurt op een natuurvriendelijke manier. En de stikstofoverlast staat nu echt op de agenda bij beleidsmakers.”

Marcel Wijnalda
Marcel Wijnalda

Nieuw in de Helderse duinen: Marcel Wijnalda

Texel is zijn basis, maar met een been staat Marcel Wijnalda op het vaste land van Den Helder, waar hij werkt voor duurzaamheidscentrum de Helderse Vallei. Hij volgt Reimer Bekius op als consulent van de Stichting Duinbehoud. Als vrijwillige boswachter van Natuurmonumenten, natuurgids van IVN, Texelgids (‘Txgids’) en Werelderfgoedgids voor de Waddenvereniging, stroomt zout water door Marcels aderen. Zijn verleden als onderwijzer zet hij in voor natuureducatie. Marcel: “Daar ligt voor mij als duinconsulent een taak. Recreatie in goede banen leiden beschouw ik als een speerpunt. Het eist zijn deel op in onze natuur en is nauwelijks terug te dringen. Maar we kunnen recreatie wel in goede banen leiden en bezoekers ervan overtuigen de natuur te ontzien.

Het project Het Groene Strand uitdragen en mensen overtuigen van de noodzaak ervan, zie ik als een belangrijke taak.” Het Groene Strand is een samenwerking tussen Stichting Duinbehoud, Landschap Noord-Holland (LandschappenNL), IVN Natuureducatie, de Vogelbescherming en Stichting Anemoon om de natuur en natuurbeleving terug te brengen op de Nederlandse stranden. Het Groene Strand is mede mogelijk gemaakt door een bijdrage van de Nationale Postcode Loterij.

0
    0
    Winkelmand
    Winkelmand is leegVerder winkelen