Egelopvang in de duinen bij Den Haag

Egelopvang in de duinen bij Den Haag

Op een prachtige plek in de Westduinen bij Den Haag is de egelopvang voor Den Haag en omstreken gevestigd. De opvang heeft haar handen vol aan de verzorging van gewonde of zieke egels die mensen vinden in de stad en in de binnenduinrand.

Egel in de duinen door Nico van Kappel

Ik praat met Drieka Rog, bestuurslid en al zeven jaar vrijwilliger bij de opvang. Zij vertelt mij vol passie over de egels en de opvang. “Tja, als je er eenmaal mee begint, houd je niet meer op.” De doelstelling van de Stichting, die inmiddels al ruim dertig jaar bestaat, is kort gezegd: de egel in de stad te houden als wild dier.

Wild en beschermd

De egel is een wild, solitair levend beschermd zoogdier die in vrijwel heel Nederland voorkomt. Ook in Den Haag en omgeving leven veel egels, met name in de groene wijken, parken, bossen en ook in de duinen. Eigenlijk zijn egels op alle plaatsen te vinden waar genoeg voedsel is, zoals slakken, kevers, torren, wormen en andere insecten. Maar ook schuilplaatsen zijn een vereiste, zoals dichte struiken, vaste planten, dichte klimop, bladerhopen, dichte hagen of houtwallen. In deze schuilplaatsen slapen egels overdag, hier worden in de zomermaanden de jongen geboren en ze houden er hun winterslaap. ’s Nachts gaan egels op pad om te eten. Bij droogte moeten ze soms wel vijf á zes kilometer lopen om voldoende voedsel te vinden. “Een egel kan zich enorm goed aanpassen. De soort bestaat al vijftig miljoen jaar. Dat betekent dat hij in allerlei omstandigheden weet te overleven.”

Zieke egels

Een egel zien is niet makkelijk, behalve als hij ziek is. Dan vinden mensen hem en brengen ze hem naar de opvang. Meestal zijn het egels die gewond geraakt zijn door het verkeer of een hondenbeet. Een egel lijkt voor een hond soms op een bal waar hij mee kan spelen. Maar een egel kan zich ook verwond hebben aan de scherpe rand van een blikje of in een keldergat gevallen zijn. Een gewonde egel krijgt parasieten en teken. Die heeft hij niet van zichzelf. “Per jaar komen er meer dan tweehonderd zieke of gewonde egels binnen, en ook jonge egels die te snel verlaten zijn door hun moeder of zijn afgedwaald,” vertelt Drieka verder. “Vooral in de herfst kan het druk zijn.”

De egelopvang

De egelopvang is iedere dag open en er werken zo’n dertig vrijwilligers, sommige al jaren. “Jaarlijks worden we bijgepraat door een vaste dierenarts die ons begeleidt. Sommige vrijwilligers hebben een medische achtergrond. Inmiddels weten we heel veel over de egel.”

In de egelopvang zijn drie ruimten: de isoleer, de ziekenboeg en de grote kamer. In welke ruimte een binnengebrachte egel terechtkomt hangt af van zijn conditie. “We streven er naar de egel zo snel mogelijk weer uit te zetten in de natuur. Hij moet niet wennen in de egelopvang, al zijn er soms egels die hun winterslaap bij ons doen.”

Geen huisdier

“Een egel is absoluut geen huisdier”, zegt Drieka met nadruk, “omdat ze echt niet samen kunnen leven met honden.” Veel mensen weten ook niet goed hoe ze een egel moeten voeren. Van melk wordt hij bijvoorbeeld erg ziek. Drieka noemt nog een andere reden: “Een egel went gauw aan je omdat hij meermaals per dag verzorging nodig heeft. Maar door een winterslaap resetten egels zich, zo lijkt het. Dan worden het echt weer wilde dieren en herkennen ze niets meer.”

Terug in de natuur

Zodra het kan wordt de egel, gezond en ontwormd, weer terug in de natuur gezet. Liefst zo dicht mogelijk in de buurt van waar hij gevonden is. “Ze kennen die omgeving en zijn meestal ook op de hoogte van de gevaren in die buurt.” Favoriete plekken in Den Haag om de egels in terug te zetten zijn verder het Zuiderpark en Park Clingendael. “Het zou goed zijn als mensen met een tuin een speciaal hoekje maken voor de egel. Het hoeft niet groot te zijn, gewoon een hoopje compost met wat bladeren en takjes. Daar kan hij zich goed verbergen en insecten vinden.”

Actueel

Terwijl ik dit artikel schrijf blijkt er een nieuwe onbekende egelziekte vanuit het zuiden op te rukken. De besmetting is groot, de overlevingskansen klein en de oorzaak nog onbekend. De nieuwe bacteriële egelziekte haalde op 12 juni zelfs het NOS-journaal.

Er valt meer te lezen over de opvang op www.egelopvangdenhaag.nl. In normale tijden (zonder coronavoorschriften) is de opvang iedere eerste zaterdag van de maand te bezoeken tussen 14.00 en 16.00 uur. Meer weten over egels? Kijk dan op www.egelbescherming.nl en op https://waarneming.nl/species/390/

Annelies Boutellier is redactielid van Duin.

Dit artikel verscheen in ons kwartaalblad Duin. Wilt u meer weten over de Nederlandse kust? Word donateur en ontvang Duin voortaan elk kwartaal. Of vraag een gratis proefexemplaar aan.

Rust en Vreugd Afwisselend en rijk aan flora en fauna

Rust en Vreugd Afwisselend en rijk aan flora en fauna

Gewone vogelmelk is een van de vele stinsenplanten die in het voorjaar bloeien op Rust en Vreugd

Tekst: Frans H. Micklinghoff

Buitenplaats Rust en Vreugd in Wassenaar: hier vind je oude duinen met oud, hoog opgaand bos, een uniek heideveldje en een uitgestrekt weidegebied met koeien en schapen, uilen, valken, buizerds en in het voorjaar rijk bloeiende stinsenplanten. De afwisseling van het landschap is dé aanbeveling voor de natuurliefhebber om hier eens een wandeling te maken.

Als zomerhuisje

Tussen de N44 (ook wel Rijksstraatweg genoemd) en de Schouwweg en in het noorden de Rust en Vreugdlaan, ligt in Wassenaar het landgoed Rust en Vreugd. Zowel die Rijksstraatweg, in de 17e eeuw ook wel Zandzee genoemd, alsook de Schouwweg lopen over oude strandwallen. De buitenplaats Rust en Vreugd wordt in oude archiefstukken voor het eerst genoemd in 1772, wanneer enkele eigenaren van buitenplaatsen een verdrag sluiten over het gezamenlijk onderhoud van de Zijlwatering die door dit gebied stroomt en uitmondt in de Oude Rijn. Uit oude kadasterkaarten blijkt dat het toen ging om een oude boerderij. Aan het eind van de 18e eeuw bewoont baronesse Van Wassenaer het huis. Zij was, zeer tegen de zin van haar moeder, getrouwd met iemand van aanzienlijk mindere komaf, een zoon van een koetsier. In 1848 laat Eduard van der Oudermeulen, zijn voorouders waren puisant rijk geworden in de slavenhandel, een nieuw huis op Rust en Vreugd bouwen. De familie woont ’s winters in Den Haag aan het Lange Voorhout en bewoont hun ‘buitenhuis’ slechts in de zomer. Na het overlijden van de laatste Van der Oudermeulen wordt het landgoed verhuurd aan Ph. Van Ommeren, een telg uit een gefortuneerde Rotterdamse redersfamilie. In 1904 kopen Van Ommeren en echtgenote het landgoed en via diverse aankopen wordt hun grondgebied gestaag vergroot.

Goede doelen

De Van Ommerens laten veel anderen van hun bezit genieten. Zo wordt hun landhuis geleidelijk aan een soort vakantiehuis waar vermoeide huisvrouwen weer op krachten kunnen komen. Het echtpaar zelf verhuist naar een villa die in 1923 iets verderop wordt gebouwd door architect S. de Clercq. Deze architect ontwerpt ook het aan de Schouwweg gelegen Wavopark, alsook het iets daarnaast gelegen bejaardentehuis genaamd ‘Johannahuis’. Mevrouw van Ommeren overlijdt in 1935, haar man tien jaar later. Beiden zijn begraven op het landgoed. In het toegangshek tot deze begraafplaats staat toepasselijk als variatie op de naam van hun bezit: Rust in Vreugd.

Hun nalatenschap blijft bewaard in een aantal door de Van Ommerens bij leven opgerichte ‘goede-doelen-stichtingen’. Het oude landhuis doet na de Tweede Wereldoorlog enige tijd dienst als KLM-internaat en wordt daarna een rust- en verpleeghuis. In 1987 wordt het afgebroken. Op die plek wordt een modern appartementencomplex gebouwd dat ongeveer dezelfde contouren heeft als het oude huis. Daarachter verrijst de charmante villa Margaretha, prachtig gelegen aan een uitgestrekt gazon. Hier woonden neef P.J. van Ommeren en zijn echtgenote tot hun overlijden.

Oude structuur

De vrijwel kaarsrechte hoofdlaan, de Van Ommerenlaan, loopt langs de oude strandwal en scheidt Rust en Vreugd in twee delen die wezenlijk van elkaar verschillen: de oostelijk gelegen oude strandwal met beboste duintjes en de westelijk gelegen strandvlakte met weiden. Van de beukenbeplanting langs deze laan is het gedeelte tegenover het appartementencomplex in de jaren vijftig vernieuwd. De oudere bomen langs de Van Ommerenlaan dateren van rond 1800. Toen bestond het landschap hier al uit een structuur met watering, heerweg, boerderijen en duingebiedjes. Een aantal van deze elementen kan men nog herkennen, zoals akkertjes omsloten door eikenhakhoutwallen.

Heideveldje

Wanneer we vanaf de Houtlaan het landgoed binnenwandelen en het bos aan de rechter kant induiken kunnen we daar de aardappelbovist en doolhofzwam aantreffen. Hier staan enkele fraaie douglassparren. Iets verder doorlopend valt hier een heideveldje te bewonderen. Overal in een landschap met berken en dennen kan men op stikstof- en fosfaatarme gronden struikhei aantreffen. Duizenden jaren is op grote schaal bos gekapt om zo op de open gemaakte plek landbouw te bedrijven. Door de zo gepleegde roofbouw raakt de bodem op den duur de voedingsstoffen kwijt en ontstaat er een gunstige omgeving voor de groei en bloei van struikhei. Onderzoek heeft uitgewezen dat de struikhei niet kalk maar carbonaat mijdt. Waar het schelpgruis aan de oppervlakte is verdwenen, in de binnenste duinen en oude strandwallen op uitgeputte en verlaten duinakkertjes, krijgt de struikhei dan ook volop kans. Hier wordt de hei regelmatig gemaaid en ontdaan van de opgroei van berk, vogelkers en pijpestrootje. Verder lopend treffen we in de herfst nog meer paddenstoelen aan, zoals de valse hanenkam, zwavelkopjes, helmmycena’s, franjezwammen en de zwavelzwam. Ook valt hier een fraai tapijt van gewoon sterrenmos met eikvarens te bewonderen. Dit deel van Rust en Vreugd telt, waarschijnlijk door het lawaai van het immer voortrazende verkeer op de Rijksstraatweg, weinig zangvogels. Gelukkig trekken roodborstje en winterkoninkje zich weinig aan van het verkeerslawaai. Het naaldbos herbergt enkele broedende goudhaantjes, de kleinste vogel van Europa. Ook torenvalk, sperwer en buizerd maken hier hun nesten. En als het stil is kan men hier een eekhoorntje door de takken zien rennen.

Bosbodem vol met hartbladzonnebloemen

Stinsenplanten

Staande voor het appartementencomplex en uitkijkend over de vroegere oprijlaan vanaf de Rijksstraatweg, treffen we aan de linkerkant de begraafplaats van het echtpaar Van Ommeren. Langs de Van Ommerenlaan kunnen we in het vroege voorjaar genieten van grote velden met bosanemonen, look-zonder-look en polletjes speenkruid, berenklauw en fluitenkruid, alle inheemse planten en kenmerkend voor het stinsenmilieu. Zoals ook de in februari uitbundig bloeiende winterakonieten, sterhyacinten en bosanemonen. Dé stinsenplant bij uitstek, de geelbloeiende hartbladzonnebloem (Doronicum), bedekt hier in april en mei uitgestrekte oppervlakten.

Wanneer we aan de andere zijde van de Van Ommerenlaan door het oude strandvlaktegebied lopen, zien we dat hier overwegend es, els, linde, zachte berk en hazelnoot staan. Solitaire bomen in het weiland zijn karakteristiek voor Rust en Vreugd. Deze bomen dienen onder meer als schaduwplaats voor het hier grazende vee. Hier vinden we fuut, nijlgans en visdiefje en met een beetje geluk ziet u hier de ijsvogel.

De combinatie van oude bospartijen, vijvers en weiden maakt landgoed Rust en Vreugd tot een van de waardevolste gebieden voor vleermuizen in deze regio. Er zijn hier zes soorten aangetroffen, waaronder de zeldzame overwinterende baardvleermuis.

Kortom, wilt u deze herfst een mooie wandeling maken? Ga dan eens naar Rust en Vreugd. Het zal u verrassen!

Meer info en routebeschrijving: https://rijksmonumenten.nl/monument/530403/rust-en-vreugd-historische-tuin-en-parkaanleg/wassenaar/ of met Arrivabus 90 (Den Haag-Lisse) halte Houtlaan.

Frans H. Micklinghoff is journalist en publicist

Foto’s door Nico van Kappel

Dit artikel verscheen in ons kwartaalblad Duin. Wilt u meer weten over de Nederlandse kust? Word donateur en ontvang Duin voortaan elk kwartaal. Of vraag een gratis proefexemplaar aan.

Natuurwaarden van de stranden

Natuurwaarden van de stranden

Kreek in de Kwade Hoek door Ronald van Wijk
Kreek in de Kwade Hoek door Ronald van Wijk

Stichting Duinbehoud presenteert: Natuurwaarden van de stranden in Nationaal Park Hollandse Duinen – een verkenning naar mogelijkheden om de natuur op stranden te versterken.

Provincie Zuid-Holland

Provincie Zuid-Holland heeft de stranden van Zuid-Holland, buiten de badplaatsen, toegevoegd aan Natuur Netwerk Nederland (NNN). In het Natuurbeheerplan 2019 is het beheertype 8.01 Strand en embryonaal duin toegekend aan het strand. De bedoeling is, dat de gemeenten deze bescherming opnemen in de bestemmingsplannen (en vanaf 1/1/2021 in de omgevingsplannen) en regels stellen aan het gebruik van deze NNN-gebieden. In het kader hiervan heeft Provincie Zuid-Holland behoefte aan een inventarisatie van de bestaande natuurwaarden, een beeld van de kansen voor te ontwikkelen natuurwaarden en een overzicht van daarbij horende maatregelen.

Natuurwaarden van de stranden

De stranden van Nationaal Park Hollandse duinen hebben natuurwaarde en deze is van belang voor de natuurwaarde van het achterland en waterveiligheid. Het strand is de geboorteplaats en de eindfase van het land: hier worden jonge duinen geboren en bij storm slaan zo nu en dan stukken kust af. Dankzij suppleties en dynamisch kustbeheer kan zich een robuuste en waterveilige kust ontwikkelen. De dynamiek van de stranden en de overgangen van extremen in zout, vochtigheid, wind en temperaturen bepalen de randvoorwaarden waar een zeer select aantal planten en dieren op is aangepast. Het strand biedt daardoor langs een smalle strook de ruimte voor een heel eigen en bijzondere flora en fauna. De embryonale duinen en het vloedmerk zijn daarnaast een belangrijk foerageer- en broedgebied voor verschillende kust- en trekvogelpopulaties. Het strand is daarbij een rustgebied voor deze vogels en voor zeehonden. Soorten die naar het noorden en zuiden trekken houden de kust aan als navigatie en zijn voor voeding afhankelijk van wat er op strand en in duinen te vinden is.

Verstoringen van de natuurwaarden

De belangrijkste verstoringen op de natuurwaarden van de stranden zijn het schoonmaken van de stranden, strandbebouwing, suppleties, visserij in de vooroever, druk op de stranden door verschillende soorten recreatie en onvoldoende bewustzijn over de natuurwaarden van de stranden en hoe die te versterken onder ondernemers, overheden en recreanten.

Het versterken van de natuurwaarden

De natuurwaarden kunnen worden versterkt door stranden minder mechanisch schoon te maken, recreatie te sturen en zoneren en door bepaalde vormen van recreatie (bijvoorbeeld gemotoriseerd verkeer) te verbieden. Daarnaast is van belang om suppleties zo natuurvriendelijk mogelijk uit te voeren, dynamiek zoveel mogelijk te stimuleren en door sommige biotopen af te sluiten en rustgebieden in te stellen. Met de in het rapport voorgestelde maatregelen blijft het mogelijk om langs de gehele kust te wandelen.

Kansen in Nationaal Park Hollandse Duinen

Er zijn kansen voor verbetering en bescherming van de natuurwaarden op de stranden binnen Nationaal Park Hollandse Duinen. Het is belangrijk dat, door middel van zonering, duidelijk wordt op welke stranden intensief gerecreëerd kan worden, welke stranden bedoeld zijn voor rustzoekers zoals wandelaars en natuurliefhebbers en welke locaties geheel aan de natuur worden gelaten en als reservaat kunnen worden beheerd. Drie typen stranden worden besproken: de (intensieve) recreatiestranden voor en in de omgeving van de badplaatsen en grote strandopgangen, de minder intensief gebruikte wandelstranden tussen de badplaatsen en de strandreservaten.
Dit rapport werd opgesteld aan de hand van een literatuuronderzoek en gesprekken met deskundigen in het laatste kwartaal van 2019. De verkenning werd uitgevoerd door Marijke Langeveld en Eline Sanders, onder begeleiding van Marc Janssen. Hier vind u het rapport Natuurwaarden van de Stranden.
0
    0
    Winkelmand
    Winkelmand is leegVerder winkelen